Kişiye Her Duyduğunu Söylemesi Günah Olarak Yeter
Bilgi güvenliği, sözün vebali ve sosyal ahlak açısından kişiye her duyduğunu söylemesinin manevi bir sorumluluğu vardır.
İnsan hayatı boyunca sayısız bilgi, haber, dedikodu ve iddiaya maruz kalır. Teknolojinin ve sosyal medyanın gelişmesiyle birlikte bilgiye ulaşmak ve onu yaymak saniyelerle ölçülecek kadar kolaylaşmıştır. Ancak bu hız, beraberinde büyük bir ahlaki ve manevi sorumluluk getirmiştir.
Hz. Muhammed (s.a.v.) tarafından dile getirilen "Kişiye her duyduğunu söylemesi günah olarak yeter" Hadisi, İslam ahlakının en temel iletişim ilkelerinden birini özetler.
Söz konusu ifadenin Kur'an-ı Kerim'deki temelleri, hadis kaynaklarındaki yeri ve İslam büyüklerinin bu konudaki hikmetli ikazları pek çoktur.
Kur'an-ı Kerim, müminlerin bilgi karşısındaki tavrını belirleyen çok net prensipler koymuştur. Doğruluğu araştırılmadan yayılan her söz, toplumsal barışı zedeleyen bir fitne unsuru olarak değerlendirilir.
Hucurât Suresi, 6. Ayet: "Ey iman edenler! Size fasıkın biri bir haber getirirse,, bilmeden bir topluluğa zarar verip de yaptığınıza pişman olmamak için o haberin doğruluğunu araştırın."
Bu ayet, bilginin kaynağının tahkik edilmesini (araştırılmasını) emreder. Her duyulanın hakikat mi yoksa asılsız bir iftira mı olduğunu bilmeden başkalarına aktarmak, ayetin işaret ettiği tehlikeli duruma kapı aralar.
İsrâ Suresi, 36. Ayet: "Hakkında kesin bilgi sahibi olmadığın şeyin peşine düşme. Çünkü kulak, göz ve kalbin hepsi bundan sorumlu tutulacaktır."
İslam’da insanın işitme, görme ve idrak etme organları emanet olarak kabul edilmiştir. Kulakların her duyduğu bilgiyi süzgeçten geçirmeden dile taşımak, bu emanete riayet etmemek demektir.
Hz. Muhammed (s.a.v.), insanın dilini korumasının ve her işittiğini yaymamasının iman olgunluğunun bir göstergesi olduğunu pek çok hadisinde vurgulamıştır.
Hadis-i Şerif (Müslim, Mukaddime 3; Ebû Dâvûd, Edeb 50):
Resûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur:
“Kişiye her duyduğunu söylemesi günah olarak yeter.” Bu hadis, başka bir rivayette yer alan "Her işittiğini anlatması kişinin yalan olarak ona yeter" anlamını da destekler. Çünkü teyit edilmemiş bilgileri aktarmak, asılsız haberlerin yayılmasına ve dolayısıyla yalanın bir parçası olmaya yol açar.
Başka bir hadis-i şerifte Hz. Peygamber (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: "Kişiye yalan olarak, her duyduğunu (araştırmadan) nakletmesi yeter." (Müslim, Mukaddime, 5)
Bu hadisler, kişinin sadece bilerek yalan söylemesinin değil, doğru olup olmadığını umursamadan her duyduğu lafı taşımasının da büyük bir vebal ve günah olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.
İslam medeniyetinin önde gelen alimleri ve mutasavvıfları, dilin afatları ve sözün sorumluluğu konusunda ümmeti defalarca ikaz etmişlerdir.
Halifeliği döneminde dilini tutmaya büyük bir özen gösteren Hz. Ebû Bekir, zaman zaman diline işaret ederek şöyle derdi: "Beni tehlikeli yerlere götüren budur." Sözün sahibine ve bağlamına dikkat edilmeden her duyulanın nakledilmesi, insanı bu tehlikeli uçurumlara sürükler.
İhyû-ü Ulûmi'd-Din adlı eserinde dilin afatlarını incelerken, bilginin yayılmasındaki tehlikeye dikkat çeker. Gazâlî'ye göre, insanın kulağına gelen her şey kalbine girmemeli, kalbine giren her şey de diline dökülmemelidir. Sözün yayılması, fitnenin büyümesine ve haksız yere insanların lekelenmesine zemin hazırlar.
"Söylediğin söz senin esirindir; onu söylemediğin sürece sen onun esirisindir."
Bu vecize, ağızdan çıkan her kelimenin kişiyi bağladığını ve geri alınamayacağını ifade eder.
Her duyduğunu tasdik edip başkasına aktaran kimse, kendi iradesini başkalarının sözlerine teslim etmiş olur.
Yahya bin Muâz (r.s.) "İnsanların kalbi, dillerin kaplarıdır. Dil, o kaplarda ne varsa dışarı sızdırır. Kişinin kalbindeki hikmet mi yoksa malayani (boş sözler) mi olduğunu dilinin dışarı akıttığı şeylerden anlarsınız."
Bugün içinde bulunduğumuz "bilgi kirliliği" çağında, bu nebevî ikaz her zamankinden daha derin bir anlam taşımaktadır. Dijital mecralarda paylaşılan her haber, her iddia ve her dedikodu, doğruluk süzgecinden geçirilmediği takdirde bireysel ve toplumsal hak ihlallerine yol açmaktadır.
Kur'an'ın araştırma emri, hadislerin "günah olarak yeter" ikazı ve İslam büyüklerinin basiretli duruşu bize tek bir hakikati fısıldar: Söz emanettir; her işitilen sözü nakletmek ise emanete hıyanet kapısını aralayabilecek ağır bir vebaldir. Kurtuluş, bilginin kaynağını sormakta, susmanın edepini kuşanmakta ve hakikati teyit etmeden adım atmamaktadır.
