Bir Gömlek Kadar Dinimize Değer Vermiyoruz
İçinde bulunduğumuz dönem, medeniyetin, bilginin ve iletişim imkânlarının tarihte eşi görülmemiş bir hızla geliştiği; fakat aynı ölçüde manevi bir boşluğun, sığlığın ve savrulmanın yaşandığı bir çağdır.
Bu günlere mucizane işaret eden Hadis-i şeriflerde ve İslamî literatürde "Ahirzaman" olarak nitelendirilen bu asır, dış görünüşün ön plana çıktığı, özün ise unutulduğu bir tezatlar mecmuasıdır.
Bugün karşılaştığımız en büyük çelişki, ibadethanelerin ihtişamıyla kalplerin ıssızlığı arasındaki derin uçurumdur. Günümüzde camilerin süslenip kalplerin viran bırakılmasını, dış süse verilen değerin dinî hayata yansımayışını ve en önemlisi, cahilliğin yaygınlaşmasıyla birlikte kulaktan dolma bilgilerle verilen hükümlerin insanı farkında olmadan dinden çıkarabileceği tehlikeye işaret edeceğiz.
Hz. Muhammed (s.a.v.) ümmetinde ahir zamanda yaşanacak bazı toplumsal değişimleri haber vermiş, maddî kalkınmanın ve mimari gösterişin manevi çöküntüyle el ele gideceğine dikkat çekmiştir.
"İnsanlar üzerine öyle bir zaman gelecek ki, camileri süslü ve mamur ama, kalbleri ise hidayetten mahrum (viran) olacaktır."
Bu hadisin ve benzeri rivayetlerin bugünkü izdüşümüne baktığımızda çarpıcı bir tabloyla karşılaşırız.
Bugün mermerleri parlatılmış, minareleri göğe uzanan, ses sistemleri ve ışıklandırmalarıyla devasa boyutlara ulaşan camiler inşa ediyoruz. Mimari açıdan birer sanat eseri olan bu mekânlar, bayramlarda ve cuma namazlarında dolup taşıyor. Ancak bu ihtişam, ne yazık ki cemaatin kalbine aynı oranda yansımıyor.
İbadetler birer ritüel, birer alışkanlık haline gelmiş; kalbin derinliklerinde hissetilmesi gereken huşu, merhamet ve adalet duygusu arka plana atılmıştır.
Komşusu açken tok yatmamayı emreden bir dinin mensupları, caminin hemen yanında yaşanan yoksulluğa veya toplumsal adaletsizliklere karşı duyarsızlaşabilmektedir.
Merhamet pınarlarının kuruması, vicdanın sükûta ermesi ve dinin sadece "duvarlar arasında" icra edilen bir formata indirgenmesidir.
Ahirzaman insanının en belirgin karakter özelliklerinden biri, dış imaja, markalara, kıyafetlere ve sosyal statüye gösterdiği titizliği, inancına ve manevi dünyasına göstermemesidir.
Bir insan, sokağa çıkarken giydiği kıyafetin kırışmamasına, renk uyumuna, modaya uygun olmasına özen gösterdiği kadar; kalbini kibirden, riyadan, gıybetten ve haramdan korumaya özen göstermiyorsa, orada ciddi bir değer kayması var demektir.
Elbise, insanın görünen yüzünü (toplumdaki imajını) süsler.
Din ise insanın özünü (Allah katındaki değerini) şekillendirir.
Bugün birey, dışarıdan bakıldığında son derece modern, bakımlı ve "saygın" görünürken; imanî meselelerdeki bilgisizliği, kul hakkına riayetsizliği veya dinî değerleri kolayca harcayabilmesi bu tezatın en açık kanıtıdır. Görünüşe verilen bu aşırı kıymet, insanı içsel bir yalnızlığa ve ruhsal bir çürümeye sürüklemektedir.
Bilgiye ulaşmanın bu kadar kolay olduğu başka bir tarihî kesit yoktur. Akıllı telefonlarımız sayesinde dünyanın bir ucundaki dinî meseleye, bir âlimin görüşüne saniyeler içinde ulaşabiliyoruz. Ancak paradoksal olarak, bilgi kirliliğinin ve cehaletin de en doruk noktasını yaşıyoruz.
Herkesin her konuda ahkâm kestiği, sosyal medyanın bilgi kaynağı haline geldiği günümüzde, dinî meseleler de bu dezenformasyondan nasibini almıştır.
Sağlam kaynaklardan, tefsirlerden, fıkıhtan ve asırlık ilmî gelenekten kopuk; tamamen sloganik, sığ ve kulaktan dolma bilgilere dayalı bir din algısı türemiştir.
Kulaktan dolma bilgilerle hareket eden birey, okumadan, tahkik etmeden, meselelerin aslını astarını araştırmadan peşin hükümler vermektedir.
Dinin hassas dengelerini, haramla helal arasındaki ince çizgileri bilmeden yapılan yorumlar, bireyin hem kendisini hem de etrafındakileri yanlış yönlendirmesine yol açmaktadır.
İslâm fıkhında ve kelâm ilminde, kişinin imanını koruması en temel esastır. İman, hassas bir pırlanta gibidir; küçük bir ihmal veya yanlış bir hamle ile zarar görebilir.
Günümüzde insanların en büyük gafleti, ağızlarından çıkan sözlerin ağırlığının ve dinî hukuktaki karşılığının farkında olmamasıdır. Kulaktan dolma bilgilerle, "Nasıl olsa herkes söylüyor", "Ne olacak canım alt tarafı bir söz" mantığıyla sarf edilen bazı ifadeler, kişinin farkında bile olmadan iman dairesinden çıkmasına (küfür veya dalalete düşmesine) sebep olabilir.
Hatasız kul olmasa da, İslam inancında dinî değerlerle, mukaddesatla, iman esaslarıyla veya ilâhî hükümlerle alay etmek, onları hafife almak (istihza) ya da bilerek haramı helal, helali haram kılmak kişinin inancını zedeler.
Bir kimsenin, hakkında ilmi olmadığı bir dinî mesele hakkında ahkâm keserken Allah'ın kanunlarını küçümsemesi veya peygamberî bir sünnetle alay etmesi, ağzından çıkan kelimenin vehametini bilmemesinden kaynaklanır.
En korkunç olanı ise kişinin dinden çıktığının veya imanını tehlikeye attığının farkında bile olmamasıdır. Çünkü cehalet, insanı özgüvenli bir körlüğe sürer. Hiçbir şey bilmediğini bilmeyen birey (cehil-i mürekkep), en tehlikeli konularda bile bülbül gibi şakıdığı için, diliyle kazdığı kuyunun derinliğini fark edemez.
Hz. Ali’nin (r.a.) belirttiği gibi: "İnsanlar bilmediklerinin düşmanıdır." Bilmedikleri halde biliyormuş gibi davranmak ve bu cehaletle ahkâm kesmek, ahirzaman insanının en büyük felaketidir.
Ahir zamanın bu karmaşık, şekilci ve tehlikeli dehlizlerinde kaybolmamak için yapılması gerekenler gayet açıktır:
1. Camilerin duvarlarını süslemek güzeldir; ancak asıl çaba, kalpleri iman, adalet ve merhametle mamur etmek için harcanmalıdır.
2. Tahkiki İman: Babadan oğula geçen, sorgulanmayan, kulaktan dolma bilgilere dayalı taklitçi iman yerine; okuyan, araştıran, düşünen ve temellendiren "tahkiki iman" bilincine ulaşılmalıdır.
3. Dilin Afetlerine Dikkat: Ağızdan çıkan her kelimenin bir hesabı olduğu bilinciyle hareket edilmeli; dinî konularda hüküm verirken derin bir hassasiyet ve ilmi tevazu gözetilmelidir.
Unutulmamalıdır ki, Allah katında insanın kıymeti elbisesinin markasıyla veya namaz kıldığı binanın ihtişamıyla değil; kalbinin tasfiyesi, niyetinin doğruluğu ve ilme olan saygısıyla ölçülür. Cehaletin karanlığından kurtulmanın tek yolu, "Oku" emrinin ilk muhatabı gibi, bilgiyi kaynağından aramak ve bilmediğini idrak etme erdemini göstermektir.
